Dikiş makinesi olan bir evde büyüdüm. İlki iki ayakla hareket eden geniş bir pedalın çevirdiği koca bir çembere bağlıydı. En büyük keyfim pedalına oturup o dökme demir çemberi direksiyon simidi gibi çevirmekti. Sonra motorlusu geldi. O koca ahşap kabinli makineyi tek ayağın ucuyla basılan bir küçük pedalla daha zahmetsiz ve verimli çalıştırmak mümkün hale gelmişti.

Bu yeni modelde farklı şekillerle dikmek istenirse özel yuvasına takılan kurabiye büyüklüğünde siyah plastik kartuşlar vardı. Etekler, paçası kısaltılacak (ya da uzatılacak) pantalonlar, masa örtüleri, kenar süsleri... O makinenin ucundan neler çıktı...

Kullanabilmek için önce ağırcana kapağını kaldırıp daha da ağır olan esas kısmı dışarı çıkartmak, sonra da ipliği şu an şeklini yazarak anlatamayacağım şekildeki bir şeye dolayarak iğnesinin ucundan geçirmek gerekiyordu. Kimi zaman bu zahmetli ön hazırlık yüzünden 'elde dikelim' gibi bir cümle de hayatımızda vardı. O aletin nasıl çalıştığını anlamak için sarf ettiğim çocukça safhayı dün gibi hatırlıyorum.

Bu sonsuz meraklarımın sonucu olsa gerek; okuma yazmayı erken öğrenince kütüphanedeki ansiklopedilerden 'Bu nasıl çalışır?' cildini didiklemeye başlamıştım. Ansiklopedilere hiç ısınamadım ama bence o seri dünyanın en güzel kaynağıydı. Rengarenk, harika el çizimleri ve fotoğrafları, iki paragrafı geçmeyen basit anlatımlı dili sayesinde kimbilir kaç defa yapraklarına gömülmüştüm. Sonraları onların 1967'de Paris Librairie Hachette'in hazırladığı bir seriden çeviri olduğunu öğrendim. 'Bu nasıl çalışır?' cildinin asıl ismi 'Dis, comment ça marche?' imiş. O fasikülleri hala saklıyorum. Umarım benim çocuklarım da onların sayfalarını çevirecek kadar ilgi ve sabıra sahip olurlar. Ama şüpheliyim.

Dikiş makinelerinin olmadığı evlerde artık ansiklopedi de yok. Üstelik internetin hatrına ansiklopedi denen mevhum ortadan kalkalı da epey oldu. Bu alandaki en büyük markalardan Britannica bile internetteki rakibi Wikipedia ile başa çıkabilmek için blog yazarlarına tüm içeriğini sınırsız ve ücretsiz açmak zorunda kaldı. Yine de kimse yüzüne bakmıyor. Onların da işi zor üstelik. Bilgileri geçtim, siyasi haritalar bile sürekli değişiyor. Kahvenin zararlı mı, faydalı mı olduğunda bile basın olarak hâlâ karar kılamadık.

Kıyafetlerimiz sökülmüyor mu nedir; dikiş makinesini de aramaz olduk. Oysa her çeyizin demirbaşlarından değil miydi onlar?

Küçükken babamla delinen bulaşık eldivenlerini makasla inceden kesip paket lastiği yapardık. Çok keyifli bir şeydir. Serçe parmağından çıkan lastikler çok küçük şeyleri bir arada tutmak için rakipsizdir. Sebzenin yaprağından bir yemek, sapından başka bir yemek yapılırdı; şimdi bizim buzdolabı küf ve bakteri laboratuvarı gibi. Bazen aylar önce heves edip aldığımız şeyleri gri küfler içinde bulup hayretle bakıyoruz. Maharetli olmanın, beklentilerin vasfı değişti.

Evdeki kütüphanem iki farklı noktaya dağılmış halde. Gelenler bazen parmaklarını eski kitaplarıma uzatıp "bunları niye hâlâ tutuyorsun?" diyor. O günleri unutmamak için olabilir mi?

Yazılarımı takip ediyorsanız farkında olmalısınız; hayatımın büyük bir bölümü bilgisayar başında geçiyor. Konsolda ya da bilgisayarda hemen her yeni çıkan oyunu (mesleğim gereği diyerek kendimi kandırarak) oynuyorum. Her hafta incelemem için bana yollanan birçok cihazı kurcalıyorum. Her gün yüzlerce yeni site, hizmet, yazılım tarıyorum. Ama bütün bunların arasında hâlâ okumaya merakım ortadan kalkmış değil. Vaktim de kalıyor üstelik!

Yeni tutkularımdan biri sesli kitaplar. Hatta onların basılı kitaptan daha akılda kalıcı olduğunu düşünüyorum. Raflarda sıkıştıracak yer arama derdi de yok.

İşin özetinde her ne kadar teknolojinin bireylere yansıyan etkilerinin yaşamı olumsuz yönde etkilediğine yönelik iddialar hâlâ popülerliğini koruyabiliyor olsa da bunların hepsini dinlerken ya da ağzımızdan dökerken elimizi vicdanımıza koymakta fayda var. Televizyonda hiçbir şey yok, gazeteler magazin haberi dolu, internet insanları sosyal yaşamdan koparıyor... Tamam peki neden hepimiz kütüphanelere koşmuyor, parklarda derin nefes destekli uzun yürüyüşler yapmıyor, konserden tiyatroya koşmuyor, belediyelerin ücretsiz kurslarında yabancı dil öğrenip uzak diyarlardan mektup arkadaşları edinmiyoruz? Sahi neden olmuyor? Siz de bal gibi biliyorsunuz neden olmadığını...

Ekmeğe, ulaşım ücretlerine, benzine, elektriğe gelen zam ya da yapılan indirim kopan internet hattı, ADSL zammı kadar ayaklanma yaratmıyorsa dönüp yaşadığımız hayata bir daha bakmakta fayda var.

Eskiden genel kullanıma açık belirli konularda kaynak kitaplar vardı ve bilgilerimiz ondan ibaretti. Şimdi misliyle fazlasının yer aldığı bir ortamda bilgilerimiz de aynı oranda arttı diyebiliyor muyuz? Bilgi mi değişti, ihtiyaç mı? Kendisiyle ilgili bir aramada Google'ın ilk sayfasında yer almayan bir site için hayat var mı?